کاردرمانی کودکان بیش فعال یکی از راهکارهای موثر در بهبود وضعیت این کودکان و کاهش مشکلات ناشی از این اختلال شایع است که در مراکز کاردرمانی کودکان ارائه می شود. کودکان بیش فعال یا ADHD، بیش از اندازه فعال اند و در تمرکز کردن دچار مشکل هستند، آنها نمی توانند آرام بنشینند و یا دقت کنند و به جزییات توجه کامل داشته باشند.
کودک مبتلا به اختلال کم توجهی بیش فعالی در حفظ تمرکز برای انجام کارهای روزمره مشکل دارد و نمی تواند به جزییات توجه کافی داشته باشد. اغلب کودکان بیش فعال فراموشکار هستند و بطور مکرر وسایل خود را گم می کنند، حتی بنظر می رسد در زمان صحبت کردن با اطرافیان نیز توجهی به صحبت های طرف مقابل خود ندارد.
کاردرمانی کودکان بیش فعال
علت دقیق بروز بیشفعالی (ADHD) به طور کامل مشخص نیست، اما این اختلال به عنوان یک ناهنجاری در تکامل سیستم عصبی شناخته میشود که عوامل ژنتیکی نقش قابل توجهی در استعداد ابتلا به آن دارند؛ به این معنا که سابقه خانوادگی ابتلا به این اختلال، احتمال بروز آن را در نسلهای بعدی افزایش میدهد. کاردرمانی کودکان در مبتلایان بیشفعال، با تمرکز بر بازیهای هدفمند و سیستمهای مبتنی بر پاداش، به بهبود عملکرد و کنترل رفتارهای آنها کمک میکند تا بتوانند به تدریج مهارتهای لازم برای سازگاری با محیط را بیاموزند.
چالشهای رفتاری و شناختی در کودکان بیشفعال
کودکان مبتلا به بیشفعالی اغلب در دنبال کردن دستورات و به پایان رساندن کارهای محول شده دچار مشکل هستند و بسیاری از فعالیتهایشان نیمهکاره رها میشود. علاوه بر این، آنها معمولاً توانایی یکجا نشستن و حفظ تمرکز را ندارند که همین امر مشارکت آنها را در فعالیتهای ورزشی یا علمی محدود کرده و حتی در صورت حضور، به دلیل اختلال شدید در تمرکز، به مرور از جمع کنار گذاشته میشوند. این کودکان همچنین در مهارتهای حیاتی نظیر تصمیمگیری، حل مسئله، برنامهریزی، اصلاح اشتباهات و بهرهگیری از بازخوردها و تجربیات گذشته ضعف نشان میدهند که همین مسائل آنها را در معرض مشکلات متعددی مانند شکستهای تحصیلی و شغلی در دوران بزرگسالی قرار میدهد.
کاردرمانی کودکان بیش فعال
بیش فعالی به چه علت رخ می دهد؟
علت اصلی بروز این اختلال تاکنون بطور دقیق مشخص نشده اما متخصصان تلفیقی از عوامل ژنتیکی و محیطی را در بروز آن موثر می دانند. برخی عوامل نیز ریسک ابتلا به بیش فعالی را افزایش می دهند که عبارتند از :
تروما و عفونت مغزی
مشکلات بهداشتی و یا تغذیه نامناسب کودک در دوران نوزادی
مشکلات روحی مادر در دوران بارداری
مصرف سیگار یا الکل توسط مادر در دوران بارداری
علائم بیش فعالی
عدم توجه و تمرکز بر روی یک موضوع و یا محیط اطراف
انرژی زیاد که با فعالیت بیش از حد مشخص می شود
اختلالات یادگیری
گوش ندادن به صحبت ها و بی دقتی در کارها
بی نظمی
عدم انجام وظایف فردی
ایجاد سر و صدا در محیط
فراموش کار و حواس پرت
پرحرفی
حرکت دادن بیش از حد دست و پا
رفتارهای ناگهانی
توجه بدون فکر و بدون توجه به عواقب کارهایشان
انجام نیمه کاره کارها
حساسیت بیش از حد به صدا و نور
ناتوانی در قرار گرفتن در یک موقعیت ثابت (بطور مثال این کودکان نمی توانند یک ساعت بر روی یک صندلی بنشینند و به سخنان مربی و معلم خود گوش بدهند)
عوامل تشدید کننده بیش فعالی در کودکان
- کمبود خواب
کمبود خواب می تواند باعث افزایش تحریک پذیری، بی قراری، و کاهش تمرکز شود.
- تغییرات در روال روزانه
تغییرات ناگهانی در روال روزانه، مانند تغییر مدرسه یا تغییر برنامه خواب، می تواند باعث افزایش اضطراب و بی قراری شود.
- استرس
استرس می تواند باعث افزایش تحریک پذیری، بی قراری، و کاهش تمرکز شود.
- محیط های شلوغ و پر سر و صدا
محیط های شلوغ و پر سر و صدا می تواند باعث افزایش حواس پرتی و کاهش تمرکز شود.
- مصرف کافئین یا الکل
کافئین و الکل می توانند باعث افزایش تحریک پذیری و کاهش تمرکز شوند.
- برخی داروها
برخی داروها، مانند داروهای ضد افسردگی و داروهای ضد تشنج، می توانند باعث تشدید علائم بیش فعالی شوند.
نکات کاهش عوامل تشدید کننده بیش فعالی
- به اندازه کافی بخوابید
کودکان و نوجوانان مبتلا به بیش فعالی به طور کلی به ۹-۱۰ ساعت خواب در شب نیاز دارند.
- روال روزانه ثابتی داشته باشید
داشتن یک روال روزانه ثابت می تواند به کودکان و نوجوانان مبتلا به بیش فعالی کمک کند تا احساس آرامش و اطمینان بیشتری داشته باشند.
- راه های مقابله با استرس را بیاموزید
کودکان و نوجوانان مبتلا به بیش فعالی ممکن است بیشتر از سایرین مستعد استرس باشند. یادگیری راه های مقابله با استرس می تواند به آنها کمک کند تا علائم استرس را مدیریت کنند.
- از محیط های شلوغ و پر سر و صدا اجتناب کنید
اگر لازم است در یک محیط شلوغ و پر سر و صدا باشید، از راهکارهایی مانند استفاده از هدفون با موسیقی آرام یا گوش گیر استفاده کنید.
- از مصرف کافئین یا الکل خودداری کنید
کافئین و الکل می توانند باعث تشدید علائم بیش فعالی شوند.
- اگر دارویی مصرف می کنید، با پزشک خود در مورد عوارض جانبی احتمالی آن صحبت کنید
برخی از داروها می توانند باعث تشدید علائم بیش فعالی شوند. اگر متوجه شدید که علائم بیش فعالی فرزندتان تشدید شده است، مهم است که با متخصص کاردرمانی مشورت کنید.
بیش فعالی و مدرسه
اگر کودک بیش فعال درمان نشود در مدرسه مشکلات زیر را خواهد داشت:
عدم توانایی در نشستن در یک جا برای مدت طولانی
مشکل در کنترل رفتار
مشکل در پیروی از دستورالعمل ها
مشکل در تعامل با همسالان
کلاس های مناسب کودکان بیش فعال
کودکان بیش فعال به دلیل اختلال در تمرکز و حواس و نداشتن آستانه تحمل کافی، قادر به انجام کارهای روزانه خود نیستند و به خصوص هنگامی که این کودکان وارد مدرسه می شوند مشکلات آنها بیشتر نمایان می شود. کلاس های مناسب کودکان بیش فعال باید و حتما شامل کلاس های درکی حرکتی، کلاس های ذهنی مانند افزایش تمرکز، افزایش آستانه تحمل، تمرین نشستن به مدت حداقل نیم ساعت است.
آموزش خواندن و نوشتن در کودکان بیش فعال نیز بخش دیگری از مداخلات کاردرمانی در این کودکان است. به نحویی کودک هنگام ورود به مدرسه همانند کودکان هم سن خود باشد.
کاردرمانی در کودکان بیش فعال
کاردرمانی ذهنی موثرترین و بهترین روش درمان و توانبخشی این کودکان است که به کاهش مشکلات این کودکان در بزرگسالی کمک زیادی می کند. درمان این اختلال تلفیقی از روش های روان درمانی و دارودرمانی است. کاردرمانی کودکان بیش فعال شامل مواردی چون کاردرمانی ذهنی، رفتار درمانی، بازی درمانی، خانواده درمانی برای درمان کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی به کار می روند. درمان دارویی نیز با تجویز داروهای محرک عصبی و غیر محرک انجام می گیرد. داروهای محرک مانند داروی ریتالین و آمفتامین ها و داروهای غیرمحرک مانند آتوموکستین است. خانواده و اطرافیان کودکان مبتلا به این اختلال باید آموزش هایی را در رابطه با نحوه برقراری ارتباط با این کودکان ببینند.
تاثیر کاردرمانی در بیش فعالی کودک چقدر است؟
اگر صادقانه به شما بگوییم کاردرمانی در کودکان بیش فعال تاثیر به سزایی دارد و در واقع تنها درمان ایمن و قطعی کودکان بیش فعال در کنار دارو درمانی، کلاس های کاردرمانی است. کودک بیش فعال بعد از حضور چند ماه در کلینیک کاردرمانی می تواند تمرکز بیشتری داشته باشد و راحتتر بشیند و نقاشی بکشد، می توانند تمرینات حرکتی که در آن حافظه نقش دارد را به خوبی انجام دهد. پیشرفت کودک بیش فعال بعد از دوماه حضور در کلاس های کاردرمانی مشخص است.
اهداف کاردرمانی در کودک بیش فعال
بهبود هماهنگی ذهن و جسم
بهبود تمرکز و حواس
کاهش حواس پرتی
کاهش رفتار های تکانشی و بیش فعالی
افزایش توانایی های کودک
بهبود پردازش حسی و یکپارچگی حسی
بهبود مهارت های اجتماعی
اختلال کم توجهی بیش فعالی نوعی اختلال رفتاری رشدی است که با عدم توانایی کودک در دقت و تمرکز بر روی یک موضوع مشخص می شود. این اختلال شایع ترین اختلال رفتاری در کودکان زیر هفت سال است که با افزایش سن و روش های درمانی همچون کاردرمانی ذهنی، بازی درمانی، رفتار درمانی بهبود می یابند. کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی اغلب بیش از حد فعال بوده و در یادگیری کند هستند. اختلال کم توجهی بیش فعالی معمولا با رفتارهای غیر طبیعی و عوم توجه کودک به اطراف خود همراه است. این کودکان اغلب به اختلالات رفتاری دیگری نیز مبتلا هستند، گاهی نیز ممکن است دچار افسردگی یا اختلال دوقطبی باشند. این اختلال در کودکان پس تا چهار برابر بیش تر از دختران شایع است.
مراکز کاردرمانی کودکان بیش فعال
کلینیک کاردرمانی جنت آباد یکی از مراکز کاردرمانی کودکان بیش فعال در تهران است که تا سال 1404 توانسته است 500 کودک بیش فعال را درمان کرده و آنها را راهی مدرسه کند. در کلینیک کاردرمانی جنت آباد، کاردرمانی کودکان بیش فعال ترکیبی از مداخلات درکی حرکتی، افزایش توجه و تمرکز و بهبود حافظه است و همین امر موجب شده است که این کلینیک به یکی از برترین مراکز کاردرمانی کودکان بیش فعال تبدیل شود.