بیماری آلزایمر یک بیماری پیشرونده مغزی است که بـا اختلالات عمیق عملکردهای حافظه و شـناختی همراه بوده و همچنین از علل بسیار شایع دمانس می باشد که بخصــوص در سالمندان دیــده مــی شــود. این بیماری شروعی تدریجی و پیشرفتی مداوم دارد. پس از سن ۶۵ سالگی احتمال وقوع آلزایمر هر ۵ سال، دو برابر میشود و معمولاً در عرض ۳ تـا ۹ سال پـس از تشـخیص بیمـاری منجر بــه مرگ میشود، این بیماری ضرورتاً وابسته به سـن نبوده و در سنین پائین تر هم می تواند ظاهر شود. آلزایمر بخشی از روند طبیعی پیری نیست، همچنین تنها منحصر به افراد سالخورده نیست.
بیش از ۵ درصد مبتلایان به این بیماری در سنین پایین علائم بیماری آلزایمر را بروز میدهند (که به آن آلزایمر جوانی نیز گفته میشود)، سن این افراد معمولاً بین ۴۰ تا ۶۰ سال است.
علائم آلزایمر
اختلال در حیطه های زیر
- حافظه
- عملکردهای اجرایی
- زبان
- توجه و تمرکز
- عملکردهای بینـا یی فضایی
- اختلال جدی در انجام فعالیت های روزمره
- از دست دادن مهارتهای حرکتی مانند دشوار شدن تهیه یک فنجان چای
- ضعف در بازشناسی چهره ها و افراد و اشیا
- دشواری دریافتن واژه مناسب (اسامی)
- اشکال در استفاده از قواعد نحوی
- از بین این ناراحتیها اختلالات حافظه مشکل اصلی این بیماران بوده و مهمترین علت نیاز این افراد به مراقبت های بیشتر اطرافیان بـه شـمار مـی رود.
چگونه آلزایمر را تشخیص دهیم؟
مشکلات حافظه به طور معمول یکی از اولین علائم هشدار دهنده از دست دادن شناخت است. موسسه ملی پیری بیان می کند، علاوه بر مشکلات حافظه، ممکن است فردی که به بیماری آلزایمر مبتلا است، یک یا چند مورد از علائم زیر را نیز تجربه کند:
- از دست دادن حافظه که زندگی روزمره را مختل می کند، مانند گم شدن در یک مکان آشنا یا تکرار سوالات.
- مشکل در رسیدگی به پول و پرداخت قبض ها.
- دشواری در انجام کارهای آشنا در خانه ، محل کار یا اوقات فراغت.
- قضاوت کاهش یافته یا ضعیف است.
- موارد را جا به جا می کند و نمی تواند مراحل را برای یافتن آنها دوباره طی کند.
- تغییر در خلق و خو، شخصیت یا رفتار.
- سختی در به یاد آوردن اطلاعاتی که به تازگی دیده یا شنیدهاند
- گمگشتگی
- تغییرات خلق و خو و رفتار
- افزایش اشتباهی گرفتن موقعیتها، زمان و مکانها
- شکاک شدن بی دلیل به خانواده، دوستان و مراقبین
- از دست دادن فزاینده حافظه و تغییرات رفتاری
- دشواری در صحبت کردن، در بلع و در راه رفتن
علت آلزایمر در سالمندان
آلزایمر هنگامی رخ میدهد که مقادیر غیرطبیعی آمیلویید بتا به صورت خارجسلولی در قالب پلاک آمیلوئیدی و پروتیین تاو و بهصورت داخلسلولی در قالب توده های نوروفیبریلار در مغز ایجاد میشود و بر عملکرد عصبی و ارتباطات مغز تاثیر میگذارد و منجر به نابودی تدریجی عملکرد مغز میشود.
این تغییر در توانایی پاکسازی پروتئین (اتوفاژی) مربوط به سن است، توسط کلسترول تنظیم میشود و با دیگر بیماریهای زوال عقل نیز مرتبط است. علت اغلب موارد آلزایمر هنوز عمدتا ناشناخته است، به جز ۱ تا ۲ درصد موارد که در آنها تفاوتهای ژنتیک تعیینکننده شناسایی شده است تاکنون چندین فرضیه مختلف برای توضیح علت شکلگیری این بیماری مطرح شده است.
کاردرمانی در افراد مبتلا به آلزایمر
متخصصین کاردرمانی به افراد مبتلا آلزایمر در برنامه های مراقبت از خود و فعالیت های روزمره زندگی کمک می کنند. در روند درمان، کاردرمانگر هم به عنوان مداخله گر مستقیم و هم به عنوان مشاور به ایفای نقش می پردازد. توانبخشی در آلزایمر به بیماران کمک می کند تا با ایجاد سازگاری با محیط کیفیت زندگیشان ارتقا پیدا کند. همچنین بررسی محیط زندگی و خانه بیمار به عهده کاردرمانگر است.
به این صورت تغییرات لازم برای مناسب سازی محیط خانه با شرایط بیمار را ذکر می کند. از جمله اقدامات دیگر کاردرمانی برای بیماران مبتلا به آلزایمر:
- مداخلات تقویت کننده حافظه
- آموزش های پیشگیری از سقوط و افتادن بیمار
- آموزش نحوه برخورد با بیمار و همکاری با مداخلات توانبخشی در آلزایمر، به نزدیکان و خانواده
- با دادن راهکارهای جبرانی برای مشکلات حاصل از ضعف حافظه
- تمرکز بر نقات قوت و حفظ عملکرد فعال و پویایی بیمار
- مداخلات تقوینی برای جلوگیری از پیشرفت سریع بیماری
- بهبود تعادل و قدرت عضلات میانی بدن
- کمک به سفتی عضلات و قدرت عضلانی
- بهبود تحرک
- فراهم کردن روشهای برای مدیریت درد
- بهبود هماهنگی
- ایجاد یک تمرین ورزشی داخل منزل و برنامه کششی
- استفاده از تجهیزات کمکی (همچون کمربندهای طبی) برای کمک به انجام فعالیتهای روزمره
گفتاردرمانی در آلزایمر
به علت آسیب به بخش های خاصی از مغز، بلع و تکلم این بیماران احتمالا دچار مشکل شود. بنابراین گفتار درمانی هم به عنوان بخشی از درمان جبرانی در نظر گرفته می شود.
به طور کلی مداخلات گفتار درمانی برای بیماران مبتلا به آلزایمر در سه زمینه انجام می شود:
- کلام و گفتار: آلزایمر ممکن است بر توانایی صحبت کردن فرد نیز تأثیر بگذارد. این ممکن است به دلیل مشکلاتی در عضلات تولید کننده صوت باشد. یا از نظر ذهنی در درک و جایگاه استفاده از کلمات مشکلاتی رخ داده باشد. گفتار درمانی می تواند در درمان هر دو مورد موثر عمل کند. این کار از طریق تمرینات مختلف مانند نامگذاری تصاویر، تکرار کلمات و تکنیک های تقویت عضلات دهان صورت می گیرد.
- تغذیه: وجود مشکلاتی در بلع این بیماران داشتن یک رژیم غذایی مناسب و مغذی را دشوار می کند. گفتاردرمانگر با اصلاح نوع، اندازه و غلظت غذای بیمار به او کمک می کند. همچنین می توانند استفاده از مکمل های غذایی را توصیه کنند. یا غذاهایی که بلعشان ساده و در عین حال مغذی هستند را پیشنهاد دهند.
- بلع: نقش دیگر گفتار درمانی و توانبخشی در آلزایمر، تقویت عضلات مرتبط با بلع است. همچنین تنظیم وضعیت بدن بیمار نیز به انجام بلع او کمک می کند. به این صورت از ورود مواد غذایی به مجرای تنفسی و ریه ها(آسپیراسیون) را جلوگیری می شود.