بیماری پارکینسون نوعی اختلال پیشرونده در دستگاه عصبی است که بر توانایی فرد در کنترل حرکت تأثیر میگذارد. این بیماری به تدریج و اغلب با علائم خفیف آغاز میشود. اولین نشانه ممکن است لرزشی بسیار نامحسوس در دست، پا یا فک باشد. اگرچه لرزش یکی از علائم رایج است، اما این اختلال میتواند باعث سفتی عضلات، کندی در حرکت و مشکلات تعادلی شود که به نوبه خود خطر زمین خوردن را افزایش میدهد. در مراحل اولیه، ممکن است حالت چهره فرد بیاحساس به نظر برسد، حرکات بازوها هنگام راه رفتن کاهش یابد و گفتار کند یا نامفهوم شود. این علائم به مرور زمان شدیدتر میشوند و بر کیفیت زندگی فرد تأثیر میگذارند.
علت بیماری پارکینسون
در بیماری پارکینسون، سلولهای عصبی موجود در مغز که نورون نامیده میشوند، بهتدریج تحلیل رفته یا از بین میروند. بسیاری از علائم بیماری پارکینسون ناشی از کاهش نورونهایی هستند که یک پیامرسان شیمیایی به نام دوپامین تولید میکنند.
کاهش سطح دوپامین موجب فعالیت غیرطبیعی مغز میشود که در نهایت به مشکلات حرکتی و دیگر علائم بیماری پارکینسون میانجامد. همچنین، افراد مبتلا به پارکینسون مقدار زیادی از یک پیامرسان شیمیایی دیگر به نام نوراپینفرین را نیز از دست میدهند. نوراپینفرین مسئول کنترل بسیاری از عملکردهای بدن از جمله فشار خون است.
علت دقیق بیماری پارکینسون هنوز ناشناخته است، اما عوامل مختلفی به نظر میرسد که در بروز آن نقش داشته باشند، از جمله:
ژنتیک
تغییرات ژنتیکی خاصی با بیماری پارکینسون در ارتباطاند. با این حال، این تغییرات نادر هستند، مگر اینکه تعداد زیادی از اعضای یک خانواده به این بیماری مبتلا شده باشند.
عوامل محیطی
قرار گرفتن در معرض برخی سموم یا عوامل محیطی خاص ممکن است خطر ابتلا به پارکینسون را در آینده افزایش دهد. یک نمونه از این عوامل مادهای به نام MPTP است که گاهی در مواد مخدر غیرقانونی بهکار میرود و بهعنوان «هروئین مصنوعی» فروخته میشود. نمونههای دیگر شامل آفتکشها و آب چاه آشامیدنی هستند. با این حال، هیچ عامل محیطی به طور قطعی بهعنوان علت بیماری پارکینسون شناخته نشده است.
در مغز افراد مبتلا به بیماری پارکینسون تغییرات متعددی رخ میدهد. پژوهشگران در حال بررسی این تغییرات و نقش آنها هستند. این تغییرات عبارتاند از:
وجود اجسام لوی (Lewy bodies)
تودههایی از پروتئین در مغز که با بیماری پارکینسون مرتبط هستند. این تودهها «اجسام لوی» نامیده میشوند و پژوهشگران معتقدند این پروتئینها میتوانند سرنخ مهمی در کشف علت بیماری پارکینسون باشند.
پروتئین آلفا-سینوکلئین (Alpha-synuclein)
این پروتئین در تمام اجسام لوی یافت میشود. آلفا-سینوکلئین در حالتی انباشته و فشرده ظاهر میشود که سلولها نمیتوانند آن را تجزیه کنند. این موضوع در حال حاضر یکی از محورهای اصلی پژوهشها در مورد بیماری پارکینسون است. این پروتئین حتی در مایع نخاعی افرادی که بعدها دچار پارکینسون میشوند نیز یافت شده است.
تغییرات در میتوکندریها
میتوکندریها بخشهایی از سلول هستند که بیشتر انرژی بدن را تولید میکنند. هرگونه تغییر در آنها میتواند به آسیب سلولی منجر شود. این نوع تغییرات در مغز افراد مبتلا به پارکینسون مشاهده شدهاند.
ناتوانی در بلع
علائم بیماری پارکینسون
علائم بیماری پارکینسون میتوانند در هر فرد متفاوت باشند. علائم اولیه ممکن است خفیف باشند و حتی متوجه آنها نشوید. معمولاً این علائم ابتدا از یک طرف بدن شروع میشوند و سپس هر دو طرف را درگیر میکنند، اما معمولاً شدت علائم در یک سمت بیشتر از سمت دیگر است. برخی از علائم بیماری پارکینسون شبیه علائم سایر اختلالات هستند.
لرزش (Tremor)
این لرزش ریتمیک معمولاً از دستها یا انگشتان شروع میشود. گاهی اوقات از پا یا فک آغاز میشود. ممکن است حرکتی مانند مالیدن انگشت شست و اشاره به هم داشته باشید که به آن «لرزش قرصغلتانی» (pill-rolling tremor) میگویند. دستتان ممکن است در حالت استراحت یا هنگام استرس بلرزد. گاهی متوجه میشوید که هنگام انجام کاری یا حرکت کردن، لرزش کاهش مییابد.
کندی حرکت (Bradykinesia)
بیماری پارکینسون میتواند حرکت شما را کند کند و انجام کارهای ساده را دشوار سازد. ممکن است بلند شدن از صندلی، دوش گرفتن یا لباس پوشیدن برایتان سخت شود. حالت چهرهتان ممکن است بیاحساس شود و حتی پلک زدن نیز دشوار شود.
سفتی عضلات (Rigid Muscles)
ممکن است در هر قسمت از بدن خود دچار سفتی عضلات شوید. این عضلات ممکن است سفت و دردناک به نظر برسند و حرکات بازوها کوتاه و پرشدار شوند.
وضعیت بدنی و تعادل ضعیف
ممکن است قامتتان خمیده شود. همچنین ممکن است تعادل خود را از دست بدهید یا زمین بخورید.
از دست دادن حرکات خودکار
ممکن است توانایی انجام برخی حرکات خودکار مثل پلک زدن، لبخند زدن یا تاب دادن بازوها هنگام راه رفتن کاهش یابد.
تغییر در گفتار
ممکن است بهآهستگی یا با سرعت زیاد صحبت کنید، تلفظتان نامفهوم شود یا قبل از صحبت مکث کنید. صدای شما ممکن است یکنواخت و بیاحساس باشد و الگوی طبیعی گفتار نداشته باشد. گفتاردرمانی پارکینسون به شما در کنترل علائم کمک کننده خواهد بود.
تغییر در نوشتن
ممکن است در نوشتن مشکل پیدا کنید و دستخطتان ریز و فشرده شود.
علائم غیرحرکتی
این علائم میتوانند شامل افسردگی، اضطراب، یبوست و مشکلات خواب باشند. همچنین ممکن است رفتارهای غیرعادی در خواب (مثل بازی کردن نقش در رؤیاها)، نیاز مکرر به ادرار، مشکل در حس بویایی، اختلال در تفکر و حافظه و احساس خستگی شدید وجود داشته باشد.
ناتوانی در گرفتن لیوان آب
عوامل خطر بیماری پارکینسون
برخی عوامل میتوانند خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را افزایش دهند، از جمله:
سن
خطر ابتلا به بیماری پارکینسون با افزایش سن بیشتر میشود. این بیماری معمولاً از حدود ۵۰ سالگی یا بالاتر شروع میشود. میانگین سن شروع علائم حدود ۷۰ سالگی است. اگرچه پارکینسون میتواند در بزرگسالان جوان نیز دیده شود، اما این موارد نادر هستند. زمانی که این بیماری در افراد زیر ۵۰ سال رخ دهد، به آن پارکینسون زودهنگام (early-onset) گفته میشود.
ژنتیک
داشتن یک یا چند خویشاوند درجه یک، مانند والدین یا خواهر و برادر مبتلا به بیماری پارکینسون، خطر ابتلا را افزایش میدهد. با این حال، این خطر تا زمانی که تعداد زیادی از بستگان خونی به این بیماری مبتلا نباشند، همچنان پایین است.
جنسیت
مردان بیشتر از زنان در معرض ابتلا به بیماری پارکینسون قرار دارند.
قرار گرفتن در معرض سموم
قرارگیری مداوم در معرض علفکشها و آفتکشها ممکن است کمی خطر ابتلا به پارکینسون را افزایش دهد.
عوارض بیماری پارکینسون
افرادی که به بیماری پارکینسون مبتلا هستند ممکن است با عوارض دیگری نیز مواجه شوند که برخی از آنها قابل درمان هستند. این عوارض شامل موارد زیر میشوند:
اختلال در تفکر و شناخت
بیماری پارکینسون میتواند حافظه، زبان و توانایی استدلال را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین ممکن است به زوال عقل (دمانس) یا دیگر مشکلات شناختی منجر شود. این نوع عوارض معمولاً در مراحل پیشرفته بیماری رخ میدهند و داروها تنها تأثیر محدودی در بهبود آنها دارند.
تغییرات احساسی و افسردگی
برخی از افراد ممکن است در مراحل ابتدایی بیماری دچار تحریکپذیری، اضطراب و افسردگی شوند. داروها و روشهای درمانی دیگر میتوانند به کاهش این مشکلات کمک کنند.
مشکل در بلع و جویدن
در مراحل پیشرفته، عضلات دهان درگیر میشوند که باعث مشکل در بلع و جویدن میگردد. این مسئله ممکن است به سوءتغذیه منجر شود. اگر غذا یا بزاق در دهان جمع شود، میتواند موجب خفگی یا جاری شدن آب دهان شود.
اختلالات خواب
افراد ممکن است در طول شب مکرراً بیدار شوند، کابوس ببینند یا در طول روز احساس خوابآلودگی شدید داشته باشند.
یکی از علائم مرتبط با خواب، اختلال خواب با حرکات سریع چشم (REM sleep behavior disorder) است که فرد در آن رؤیاهای خود را بهصورت فیزیکی اجرا میکند. داروها و روشهای درمانی دیگر میتوانند به بهبود خواب کمک کنند.
عوارض دیگر ممکن است شامل موارد زیر باشد
- مشکلات ادراری: مانند احساس فوریت در دفع ادرار
- یبوست: کاهش تعداد دفعات اجابت مزاج به کمتر از سه بار در هفته
- تغییرات فشار خون: احساس سرگیجه، سبکی سر یا غش هنگام ایستادن بهدلیل افت ناگهانی فشار خون (افت فشار ارتواستاتیک)
- کاهش حس بویایی: از بین رفتن کامل یا جزئی حس بویایی
- خستگی: احساس خستگی شدید و کمبود انرژی، بهویژه در ساعات پایانی روز
- درد: احساس درد یا گرفتگی عضلات و مفاصل
- اختلالات جنسی: کاهش میل یا عملکرد جنسی
پیشگیری از بیماری پارکینسون
از آنجا که علت دقیق بیماری پارکینسون ناشناخته است، هیچ روش قطعی برای پیشگیری از آن وجود ندارد. با این حال، پژوهشها نشان دادهاند که برخی عوامل ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهند، اگرچه هنوز بهطور قطعی اثبات نشدهاند. این عوامل عبارتاند از:
- ورزش: ورزشهای هوازی (ایروبیک) با کاهش خطر ابتلا به پارکینسون در ارتباط بودهاند.
- کافئین: برخی مطالعات نشان میدهند که مصرف نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه و چای سبز ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهد.
- برخی داروها: داروهایی مانند ایبوپروفن و استاتینها نیز در برخی تحقیقات با کاهش خطر بیماری ارتباط داشتهاند.
درمان بیماری پارکینسون
با وجود اینکه بیماری پارکینسون درمان قطعی ندارد، اما روشهای مختلفی برای مدیریت و کنترل علائم آن وجود دارد. داروها نقش مهمی در بهبود علائم حرکتی ایفا میکنند و میتوانند به بیماران کمک کنند تا زندگی روزمره خود را با سهولت بیشتری ادامه دهند. در برخی موارد، متخصصان ممکن است جراحیهای خاصی را برای تأثیر بر بخشهایی از مغز پیشنهاد دهند. این جراحیها میتوانند به کاهش برخی از علائم شدید بیماری کمک کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشند. انتخاب روش درمانی مناسب به شدت و نوع علائم بستگی دارد و باید تحت نظر یک متخصص مغز و اعصاب انجام شود. کاردرمانی و فیزیوتراپی یکی از موثرترین راه ها برای کنترل علائم و کاهش سرعت بیماری شوند.
کاردرمانی در پارکینسون
کاردرمانی پارکینسون یکی از راهکارهای موثر و مفید در توانبخشی این بیماران و کمک به کاهش مشکلات این افراد است. پارکینسون یک اختلال عصبی است که سبب بروز اختلال در سیستم عصبی می شود.
اختلال در تحرک و مهارت ها و لرزش دست ها از مهم ترین علائم و عوارضی هستند که این عارضه در پی دارد. بسیاری از مبتلایان به پارکینسون بتدریج دچار درجاتی از معلولیت و ناتوانی می شوند که با کاردرمانی پارکینسون می توان به تخفیف آن ها کمک کرد.
کاردرمانی علاوه بر کمک به تخفیف عوارض ایجاد شده برای بیمار به بهبود مهارت های فرد در انجام امور شخصی کمک می کند. بر اساس مطالعات انجام شده در مبتلایان به این بیماری میزان ماده ای بنام دوپامین کاهش پیدا می کند که به دلیل تخریب قسمتی از مغز بنام جسم سیاه رخ می دهد.
نقش کاردرمانی در پارکینسون
کاردرمانی نقش موثری در بهبود کیفیت زندگی مبتلایان به پارکینسون دارد که نقش موثری در تقویت مهارت های فرد و کاهش عوارض این بیماری دارد. کاردرمانی با ارائه آموزش های خاص به بیمار مبتلا به این بیماری کمک می کند تا بتواند با شرایط موجود کنار آمده و زندگی بهتری داشته باشند. کاردرمانی با آموزش ورزش های کششی می تواند به افزایش انعطاف پذیری مفاصل و کاهش مشکلات حرکتی بیماران کمک کند. بهبود مهارت ها برای انجام زندگی بطور مستقل و کاهش وابستگی به اطرافیان از اهداف کاردرمانی در این افراد است.
فواید کاردرمانی در پارکینسون
بهبود دامنه حرکتی مفاصل
جلوگیری از بدشکلی مفاصل
بهبود ترکیب بدنی
کمک به حفظ راستای بدن در وضعیت طبیعی
هماهنگی حرکات ظریف و درشت
بهبود وضعیت تعادلی
افزایش قدرت عضلات
بهبود عملکرد حرکتی
جلوگیری از ضعف عضلانی
کاهش عوارض ناشی از کاهش تحرک اندام ها
کلینیک کاردرمانی پارکینسون
کلینیک کاردرمانی غرب تهران با بهرهگیری از تیم متخصص و امکانات پیشرفته، خدمات جامع توانبخشی و درمان بیماران مبتلا به پارکینسون را ارائه میدهد. این کلینیک با استفاده از روشهای نوین کاردرمانی، تمرینات حرکتی، اصلاح تعادل و تقویت عضلات، به بهبود کیفیت زندگی و کاهش علائم حرکتی بیماران کمک میکند. برنامههای درمانی فردیسازی شده در این مرکز با هدف حفظ استقلال بیمار و کاهش مشکلات روزمره طراحی میشود تا روند پیشرفت بیماری کندتر شده و سلامت کلی بیماران حفظ شود.