اضطراب کودکان و درمان آن

فلج زایمانی
فلج زایمانی یا فلج ارب
آگوست 22, 2021
آلزایمر
اکتبر 17, 2021
اضطراب در کودکان

یکی از دلایل مراجعه کودکان و نوجوانان به مطب ها و درمانگاه های روانپزشکی وجود علائم اضطرابی در کودکان است.

دلایل متعدد  روانشناختی و عصب شناختی برای وجود اضطراب در کودکان ذکر می کنند.

در هرحال بدلیل تاثیر فراگیر اضطراب بر تمام حیطه های زندگی کودک بررسی دلایل این پدیده الزامی است.

اضطراب کودکان

 اضطراب و اختلالات اضطرابی

اضطراب را بعنوان احساس ترس متعاقب انتظار برای یک واقعه خطرناک بیرونی یا درونی تعریف می کنند.

اضطراب یعنی دلهره و دلواپسی به مراه نشانه های جسمی که نشانه ی پر فعالیتی سیستم عصبی اتونوم است.

تفاوت آن با ترس به این صورت است که ترس یک واکنش مناسب در مقابل یک تهدید مشخص است حال آنکه اضطراب پاسخی به تهدید نا مشخص، مبهم و معارضانه است.

اختلالات اضطرابی گروهی از اختلالات روانی اند که مشخصه آنها اضطرابی شدید با انجام رفتاری غیر تطابقی برای رفع اضطراب است.

این دسته اختلالات شامل اختلال اضطرابی فراگیر ،اختلال هراس،اختلال فوبیا و اختلال وسواسی-اجباری است.

 

ترس و اضطراب

اضطراب، هشداری است که فرد راگوش به زنگ می کند؛ یعنی به فرد هشدار می دهد که خطری در راه است و باعث می شود که فرد بتواند برا ی مقابله با خطر، اقداماتی به عمل آورد.

ترس هم هشداری است که فرد را گوش به زنگ می کند، ولی باید آن را از اضطراب افتراق داد.

ترس در پاسخ به خطری معلوم، بیرونی، معین، یا با منشا غیر تعارضی ایجاد می شود، حال آنکه اضطراب در پاسخ به تهدیدی پیدا می شود که نامعلوم، درونی، و مبهم است،

یا از تعارض منشا گرفته است.

علائم اضطراب

احساس اضطراب دو مولفه دارد: با خبر شدن فرد از تغییرات جسمی خود (مثل تپش قلب وتعریق) و با خبر شدن از اینکه عصبی شده است یا ترسیده است.

احساس شرم نیز ممکن است به اضطراب دامن بزند ((دیگران می فهمند که من ترسیده ام)) خیلی ها وقتی می فهمند که دیگران پی به اضطراب آنها نبرده اند یا شدت آن را درنیافته اند، تعجب می کنند.

اضطراب، گذشته از اثرات حرکتی واحشایی، بر تفکر، ادراک، و یادگیری فرد هم اثر می گذارد.

اضطراب اغلب اغتشاش شعور و اختلال در ادراک ایجاد می کند؛ که با کاستن ار تمرکز، کم کردن قدرت یادآوری و مختل ساختن قدرت ربط دادن امور به هم – یعنی تداعی کردن- می توانند در یادگیری اختلال ایجاد کنند.

 

انواع اضطراب در کودکان

اضطراب کودکان

اختلال اضطراب جدایی

یکی از انواع اضطراب که با شروع در دوران کودکی می تواند معرف اختلال های اضطرابی باشد، اختلال اضطراب جدایی  است.

اضطراب جدایی یک پدیده رشدی است که در شیرخواران کمتر از یک سال تظاهر می کند ونشان دهنده آگاهی کودک نسبت به جدایی از مادر یا مراقب اصلیش است.

اضطراب جدایی که در دوران شیر خوارگی خود را به شکل اضطراب بیگانه نشان می دهد بخشی قابل انتظار از رشد طبیعی است و به احتمال زیاد در انسان به عنوان واکنشی در جهت بقا پدید آمده است.

اضطراب جدایی نسبی در بچه هایی هم که برای نخستین بار وارد مدرسه می شوند نیز طبیعی است.

اما تشخیص اختلال اضطراب جدایی وقتی گذاشته می شود که اضطرابی مفرط و نامتناسب با سطح رشد و هنگام جدایی از شخص مهم مورد دلبستگی بروز کند.

تشخیص اضطراب جدایی ایجاب می کند که حداقل سه نشانه مربوط به نگرانی مفرط در موردجدایی از شخص مورد دلبستگی عمده وجود داشته باشد.

این نگرانیها ممکن است به شکل امتناع از رفتن به مدرسه، ترس و ناراحتی موقع جدایی، شکایت مکرر از نشانه های جسمی نظیر سردرد و دل درد هنگامی که جدایی در پیش است و کابوس مربوط به موضوعات جدایی که حداقل ۴ هفته وجود داشته باشد، تظاهر کند.

کودکانی که همواره در موقعیتهای مختلف بیش از کودکان همسن خود دچار اضطراب خود دچار اضطراب می شوند، کودکان شدیدا مضطرب که از موقعیتهای اجتماعی به دلیل توجه دیگران اجتناب می کنند.

شیوع اضطراب در کودکان

شیوع اختلال اضطراب جدایی در دوران کودکی و اوایل نوجوانی حدود ۴ درصد تخمین زده می شود.

اختلال اضطراب جدایی در بچه های کوچک شایع تر از نوجوانان است و شیوع آن در دختر و پسر مساوی گزارش شده است.

این اختلال ممکن است در سال های پیش از مدرسه شروع شود ولی اغلب سن شروع آن بین ۷ تا ۸ سالگی است .

چرا کودک دچار اضطرب می شود ؟

عوامل زیستی روانی اجتماعی

بچه های کوچک که رشد نیافته و وابسته به نقش مادر هستند آسیب پذیری خاصی برای اضطراب مفرط مربوط به جدایی دارند.

ارتباط بین ویژگی های مزاجی واستعداد ابتلا به نشانه های اضطرابی بررسی شده است.

به نظر می رسد گرایش مزاجی به کمرویی غیر عادی یا کناره گیری در موقعیت های ناآشنا الگوی واکنشی پایداری است و در بچه های کوچک واجد این خصوصیت خطر بروز اختلالات اضطرابی ظرف چند سال بعد بالاست.

عوامل یادگیری

اضطراب هراسی ممکن است از طریق الگوسازی مستقیم از والدین به کودک منتقل شود.

اگر یکی از والدین ترسو باشد کودک احتمالا دچار انطباق هراسی با موقعیت های جدید به خصوص با محیط مدرسه خواهد شد.

به نظرمی رسد برخی والدین با محافظت افراطی فرزندانشان از خطرات مورد انتظار یا مبالغه در مورد خطرات، اضطراب را به آنان می آموزند.

برای مثال پدر یا مادری که هنگام رعد و برق در داخل اتاق از ترس  قوز کند به کودکش می آموزد که همان کار را بکند.

والدی که از موش یا حشرات می ترسد عاطفه ترس را به کودک خود منتقل می کند، برعکس پدر و مادری که هنگام اولین نگرانی هراسی کودک از حیوانات شدیدا بر او خشم می گیرند ممکن است از طریق ابزار خشم بسیار شدید خود موجب پیدایش نگرانی هراسی درکودک شوند.

عوامل ژنتیک

مجموعه مزاجی مهار رفتاری، کم رویی شدید، تمایل به کناره گیری از موقعیت های ناآشنا و اضطراب جدایی احتمالا زمینه ای ژنتیک دارند.

مطالعات خانوادگی نشان داده است که فرزندان زیستی بزرگسالان مبتلا به اختلال اضطرابی، مستعد ابتلا به اختلال اضطراب جدایی دردوران کودکی هستند.

به نظرمی رسد در والدینی که دچار اختلال هول همراه با بازار هراسی هستند، خطر داشتن فرزند مبتلا به اختلال اضطراب جدایی بالاتر است.

اضطراب در کودکان

نشانه های اضطراب در کودکان

اضطراب جدایی شایع ترین اختلال اضطرابی دوران کودکی است.

طبق (DSM-Ⅳ-TR) برای اینکه این اختلال واجد ملاکهای تشخیصی باشد باید با سه نشانه از نشانه های زیر به مدت حداقل ۴ هفته تظاهر کند:

(۱) نگرانی مفرط ومداوم در مورد از دست دادن یا آسیب دیدن احتمالی افراد مورد دلبستگی عمده

(۲) نگرانی مفرط و مداوم در مورد اینکه رویدادی نامطلوب موجب جدایی فرد از شخص مورد دلبستگی عمده شود

(۳) بی میلی یا امتناع مداوم از رفتن به مدرسه یا جای دیگر به دلیل ترس از جدایی

(۴) بی میلی یا ترس مداوم و شدید ار تنها ماندن یا ماندن در خانه بدون اشخاص مورد دلبستگی عمده یا حضور در سایر محیط ها بدون افراد بزرگسال مهم زندگی

(۵) بی میلی یا امتناع مداوم از خوابیدن در مکانی دور از فرد مورد دلبستگی عمده یا خوابیدن دور از خانه

(۶) کابوس های تکراری با مضمون جدایی؛

(۷) شکایات مکرر از نشانه های جسمی از جمله سردرد و دل درد هنگامی که انتظار جدایی از فرد مورد دلبستگی عمده وجود دارد

(۸) ناراحتی مفرط عود کننده هنگام جدایی یا انتظار جدایی از خانه یا اشخاص مورد دلبستگی عمده. طبق (DSM-Ⅳ-TR) اختلال باید موجب ناراحتی چشمگیر یا اختلال در عملکرد شود.

 

 ترس از مدرسه باعث اضطراب کودکان می شود

مدرسه هراسی به ترس اغراق آمیز از رفتن به مدرسه گفته می شود و دربچه های مدرسه در سنین مختلف دیده می شود اما در ۱۱ و ۱۲ سالگی به اوج خود می رسد.

هردو جنس مبتلا می گردند و احتمالا دخترها کمی بیشتر از پسرها ودر تمام طبقات اجتماعی و با هر توانایی تحصیل مشاهده می گردد.

نخستین نشانه مدرسه هراسی غالبا یک شکایت جسمی مانند دل درد، گلودرد و سردرد است.

بچه معمولا از مریضی خود آن چنان شکایت می کند که از رفتن به مدرسه معذور می شود.

وقتی مادر بالاخره تسلیم می شود و اجازه می دهد که بچه در خانه بماند شکایت هم به طور سحر آمیزی از بین می رود اگر مادر تسلیم نشود بیماری آنقدر دوام پیدا می کند که بالاخره مرقب بهداشت یا مسوولان مدرسه بچه را به خانه می فرستند.

در خانه علایم از بین می رود و روز بعد موقع رفتن به مدرسه پیدا می شود.

وقتی این موضوع مدتی دوام پیدا کند و پزشک بیماری خاصی را تشخیص ندهد تشخیص مدرسه هراسی داده می شود و در صورت لزوم به متخصصین در زمینه بهداشت روان ارجاع می شود.

رد پای مدرسه هراسی تقریبا همیشه به یکی از دو علت زیر منتهی می شود

ترس مربوط به مدرسه و یا ترس مربوط به خانه مدرسه که  به علل مختلف ممکن است ترساننده باشد مانند معلم بدفعات زیاد از کودک و عدم پیشرفت تحصیلی پاسخ دادن درس توسط دانش آموزان در کلاس می تواند منبع ترس باشد و غالبا” باترس از ضعف کردن همراه است بالاخره تغییر در وضعیت موجود مثلا” تغییر مدرسه بخصوص برای کودکان کمرو بروز آن نخستین مرحله کمتر می شود.

معمولا” در بین نوجوانان مدرسه هراسی به صورت اختلال پایدار و مزمن بروز می کند ترس مزمن از مدرسه بر خلاف ترس حاد از مدرسه شامل یکسری مشکلات سازشی است که به دور از دیگر مسیل خود را نشان می دهد

چنین بچه هایی میل دارند نه تنها به مدرسه نروند بلکه از فعالیتهای گروهی نیز بدور باشند آنها در خانه بدون اینکه به دنبال انجام کاری یا سرگرمی باشند افسرده و بی حال جلوه می کنند علاوه براین ترس آنها به محیط تعمیم پیدا می کند در نتیجه آنها در کار کردن افراد دیگر و یا مقعیت ناآشنا دچار ناراحتی می شوند وبه جای ارتباط اجتماعی از دست رفته با دوستان و همسالان به والدین خود روی می آورند هر چه این واکنشها تکراری و طولانی تر شده باشد گسترش مسائل سازشی بیشتر است.

اين اختلال گاهي به تنهايي و گاهي همراه با هراس از تاريكي يا وسعت هراسي و وسواس همراه است.

گاهي نيز قبل از بروز آن، نشانه هاي وسواس در مورد لوازم مدرسه و گاهي برانگيختگي و پرخاشگري و بروز رابطه آزارگري _ آزارطلبي با يكي از اعضاي خانواده بخصوص مادر مشاهده مي شود.

مدرسه هراسي بخصوص در پيش نوجواني غالباً با حالت افسردگي همراه است. نظام خانوادگي در بوجود آمدن اين اختلال مؤثر است:

۱٫كودك بسيار وابسته است وگاهي پرخاشگري دوسوگرا مشاهده مي شود.

۲٫ در اكثر موارد مادران داراي اضطراب و حتي هراس و فزون حمايت كننده اند.

۳٫پدران يا حضور ندارند يا نمي توانند احساس ايمني را در كودك بوجود بياورند.

 

براى کم کردن اضطراب جدایى  کودکان چه کنیم؟

  • تا حدود ۲۴ ماهگی تا جایی که می توانید از کودک دور نشوید و به محض اینکه دچار اضطراب شد او را در آغوش بگیرید.
  • جدا شدن را تمرین کنید، بعد از حدوددو سالگی کودکتان را گاهی به کسانی بسپارید که با آنها آشنا است. سپردن کودک به کسانی مثل پدر بزرگ یا مادربزرگ، خاله یا عمه و … می تواند به او کمک کند تا با اضطراب جدایی راحت تر کنار بیاید.
    براى تمرین جدا شدن از کودک ساعات بعد از تغذیه یا خواب نیمروز را انتخاب کنید.
  • به نیاز های اولیه کودک توجه کنید،گرسنگى و خستگى اضطراب جدایى را تشدید مى کند.
  • زمانی که کودک شما با بچه های دیگر دوست می شود و بازی می کند، در میهمانی ها از شما جدا می شود و شب را به تنهایی در اتاق خودش می خوابد، او راتشویق کنید.
  • زمان جدا شدن،خیلى سریع و کوتاه فقط خداحافظی کنید .مراسم باشکوه، بغل و توضیح زیاد شرایط را براى کودک سخت مى کند.
  • به کودک بگویید بر مى گردید ولى با خشم و لحن عصبانى با او صحبت نکنید.
  • به قولى که در مورد زمان برگشت خود مى دهید عمل کنید.
    هیچگاه کودکتان را بدون توضیح رها نکنید.
  • او را با بچه های دیگر که ارتباط بهتری در جمع دارند، مقایسه نکنید.
  • کودک را مرتب در جمع هاى خانوادگى ببرید.
  • اگر ناچارید برای کودکتان پرستار استخدام کنید، سعی کنید چند روزی را در کنار او و پرستار بمانید تا کم کم با پرستارش آشنا شود.
  • اگر کودک مرتب از شما آویزان است و روی پاهای شما می نشیند، به او بگویید که می تواند کنار شما بنشیند نه روی زانوهایتان
  • براى جدا کردن کودک به او باج ندهید
  • آرامش خود را حفظ کنید ومضطرب نشوید، کودک آرامش شما را احساس مى کنند.
    -مشکل کودک را بپذیرید و او را شماتت نکنید.
  • مستقل کردن کودک و کم کردن اضطراب جدایى و ترس کودک زمان مى برد،پس صبور باشید.

 

گاهى علیرغم تلاش شما نتیجه ى دلخواه به دست نمى آید در این صورت از کاردرمان شناختی، رفتار درمان، بازی درمان، روانشناس کودک و یا در صورت لزوم درمان دارویی با توصیه ى روانپزشکان استفاده کنید.

 

درمان اضطراب کودکان

درمان این اختلال نیازمند انجام مداخلات روانشناختی، بازی درمانی، رفتاردرمانی ، مداخلات خانوادگی و مدرسه ای و برخی موارد مداخلات  روانپزشکی می باشد.

بنابراین کار کردن صرف با کودک و یا استفاده ی صرف از دارو نمی تواند کافی باشد و درمان گروهی و رفتاردرمانی مورد نظر است.

به تعویق افتادن درمان می تواند منجر به ایجاد مشکلاتی در بخش های دیگر زندگی کودک مانند ارتباط با همسالان نیز شود.

همچنین اضطراب جدایی درمان نشده احتمال رنج و افسردگی را در کودکان بیشتر می کند.اگر کودک احساس کند راهی برای کاهش اضطراب وجود ندارد، ممکن است افکار آسیب به خود نیز داشته باشد.

کاهش اضطراب جدایی کودکان با بازی درمانی

بازی درمانی رویکردهای متفاوتی دارد که یکی از آن ها، رویکرد شناختی رفتاری است.

این رویکرد با در نظرگرفتن محدودیت های سنی، ویژه کودکان خردسال ۳ تا ۸ سال طراحی شده و در آن به کودکان امکان داده می شود که در اعمال تغییرات درمان بخش خود شرکت داشته و بر مشکلاتشان فائق آیند.

هدف ها و وسایل بازی با همکاری والدین و کودک  تعیین می شود.

کاردرمان با تخصص بازی درمانی مهارت های جدید به کودک آموزش داده و کودک را تشویق می کند و در عین حال روی افکار، احساسات، خیال پردازی ها و محیط کودک متمرکز می شود و از راهبردهای سازگارانه استفاده می کند.

بازی هایی که در این حیطه معرفی می شوند هم توسط درمانگر و هم توسط والدین در منزل همگام با هم انجام می شوند

در جلسات ابتدایی صرفا به برقراری ارتباط بین کودک و درمانگر توجه می شود و اینکه مادران چگونه در برنامه درمان می بایست شرکت کنند در جلسات بعدی به ترتیب انواع عروسک ها که هر یک نقش های متفاوتی را داشته و هیجاناتی را بروز می دهند توسط نمایش عروسکی و تکمیل جملات ناتمام به کودکان آموزش داده می شود.

سپس ارتباط فکر و احساس از طریق الگوی نمایشی برای کودکان اجرا می شود و کودکان خود نیز آن ها را به اجرا در می آورند.

در جلسات بعدی احساس آرامش، احساس خوب داشتن، افکار درونی، نقشه های (اکتشافی کودک) راهبردهای مقابله ای جایزه به خود برای کارهای خوب، تمرین کردن، آرام ماندن به وسیله مهارت های مقابله ای جدید استفاده می شود.

تمامی این موقعیت ها با استفاده از انواع عروسک های دارای نقش های مثبت و منفی ارائه می شود.

در جلسات پایانی مادر باید دقایقی کلاس را ترک می کرد به طوری که کودک متوجه خروج مادر از کلاس نشده ولی به هنگام بازگشت به گونه ای وارد می شد که کودک متوجه ورودش می شد.

در هر جلسه به زمان ترک جلسه توسط مادر افزوده می شود.

درجلسه پایانی دیکر مادر در داخل کلاس حضور نخواهد داشت.

طبق بازی های تعریف شده در جلسات درمانی و اجرای نکات و بازی در منزل توسط مادر همگام با درمانگر که بیشتر تکیه بر بازی با عروسک ها و بیان احساسات و یک رابطه درمانی مناسب است که رفته رفته از سطح اضطراب کودک کاسته می شود.

بازیهای مناسب کودک مضطرب

  • بازی با آب ، خاک ، شن ، چوب، سنگ و سایر پدیده های طبیعی
  • اسباب بازی های ساختنی مثل: لگو ، پازل، برج هوش
  • بازی های حرکتی مثل: دویدن، پریدن، جهیدن، دوچرخه سواری و حرکات ورزشی
  • بازی های خلاق مثل: نقاشی، سفال، حرکات نمایشی
  • قایم باشک
  • بازی دست ورزی
  • خلاقیت
  • بازی های مرحله ای یا کاردستی های مرحله برای بچه ها لذت بخش است. مثلا :ابتدا از کودک بخواهید کاغذ ها را در مرحله اول خرد کند.
  • در مرحله دوم خرده کاغذها را مچاله کند و به گلوله های ریز سنگ کاغذی تبدیل کند.حالا شروع کنیم یک کاردستی قشنک یا کلاژ کاربرگ انجام بدیم و لذت ببریم

 

متخصصین کاردرمانی در کلینیک توانبخشی دکتر حسن پور با استفاده از تکنیک های بازی درمانی و رفتاردرمانی،خدمات درمان کودک مضطرب را به ارائه میدهند.

جهت دریافت مشاوره رایگان و یا نوبت ارزیابی به صورت آنلاین و حضوری  متخصصین کلینیک توانبخشی حسن پور با ما از طریق شماره تلفن های ۴۴۴۳۰۹۸۱ و یا  ۴۴۶۰۷۸۴۸  و یا از طریق آنلاین با شماره ۰۹۳۳۵۳۶۱۵۵۸ و یا در دایرکت صفحه اینستاگرام به آدرس   با ما در ارتباط باشید